Must ReadTechතාරකා විද්යාවනවතම සොයාගැනීම්පර්යේෂණප්රමුඛ තාක්ෂණයන්
නාසා ආයතනයේ නවතම අභ්යවකාශ දුරේක්ෂය දියත් කිරීමට සූදානම්
August 29, 2026
වසර ගණනාවක අඛණ්ඩ පර්යේෂණ සහ සංවර්ධන කටයුතුවලින් අනතුරුව, නාසා (NASA) ආයතනය විසින් සිය නවතම නැන්සි ග්රේස් රෝමන් අභ්යවකාශ දුරේක්ෂය (Nancy Grace Roman Space Telescope) දියත් කිරීමට නිල වශයෙන් අවසර ලබා දී ඇත. 2026 අගෝස්තු 30 වැනි ඉරිදා, ශ්රී ලංකා වේලාවෙන් (SLST) පස්වරු 4:56 ට SpaceX Falcon Heavy රොකට්ටුවක් මගින් ෆ්ලොරිඩාහි කෙනඩි අභ්යවකාශ මධ්යස්ථානයේ 39A දියත් කිරීමේ අංගණයේ සිට මෙම අතිනවීන අධෝරක්ත නිරීක්ෂණාගාරය අභ්යවකාශගත කිරීමට නියමිතය.
විශ්වය පිළිබඳ අපගේ අවබෝධය මුළුමනින්ම වෙනස් කිරීමට සූදානම් වන රෝමන් දුරේක්ෂය, හුදෙක් තවත් එක් සාමාන්ය දුරේක්ෂයක් පමණක් නොවේ. අඳුරු පදාර්ථය (dark matter) සහ අඳුරු ශක්තිය (dark energy) වැනි නූතන තාරකා විද්යාවේ ඇති අභිරහස් මෙන්ම, අපගේ මන්දාකිනිය පුරා විසිරී ඇති බාහිර ග්රහලෝක පිළිබඳ තොරතුරු අනාවරණය කර ගැනීම සඳහා මෙය විශේෂයෙන් නිර්මාණය කර තිබේ.
විශ්වයේ පුළුල් දර්ශනයක්
මෙම දුරේක්ෂය එහි පූර්වගාමීන්ට වඩා සුවිශේෂී වන්නේ එහි ඇති අතිවිශාල දෘෂ්ටි පථය (field of view) හේතුවෙනි. හබල් (Hubble) සහ ජේම්ස් වෙබ් (JWST) වැනි දුරේක්ෂ මගින් විශ්වයේ ඉතා ගැඹුරු, ඉහළ විභේදනයකින් යුත් කුඩා කලාපයන් නිරීක්ෂණය කරන අතරතුර, රෝමන් දුරේක්ෂය නිර්මාණය කර ඇත්තේ වඩාත් පුළුල් දර්ශනයක් ග්රහණය කර ගැනීම සඳහාය.
හබල් දුරේක්ෂයට සමාන මීටර 2.4 ක ප්රාථමික දර්පණයකින් සමන්විත වන මෙහි පුළුල් ක්ෂේත්ර උපකරණයට (Wide Field Instrument), හබල් දුරේක්ෂයට වඩා 100 ගුණයක් විශාල අහස් කලාපයක් එකම ඡායාරූපයකින් ග්රහණය කරගත හැකිය. වසර පහක් පුරා ක්රියාත්මක වීමට නියමිත මෙම මෙහෙයුම හරහා, මින් පෙර කිසිදා සිදු නොකළ මට්ටමේ මහා පරිමාණ සමීක්ෂණ සිදු කිරීමට විද්යාඥයින්ට අවස්ථාව හිමිවනු ඇත. සිය ජීවිත කාලය තුළ මන්දාකිනි බිලියන 2 කට අධික ප්රමාණයක් ඡායාරූපගත කිරීමට මෙම දුරේක්ෂයට හැකිවනු ඇතැයි අපේක්ෂා කෙරේ.
අඳුරු අභිරහස් සහ බාහිර ග්රහලෝක ගවේෂණය
-
අඳුරු ශක්තිය සහ අඳුරු පදාර්ථය: අපගේ විශ්වයෙන් 95% ක් පමණ සමන්විත වන්නේ අඳුරු පදාර්ථයෙන් සහ අඳුරු ශක්තියෙනි. විශ්වය පුරා මන්දාකිනි විසිරී ඇති ආකාරය සමීක්ෂණය කිරීමෙන් සහ ඈතින් පිහිටි සුපර්නෝවා දහස් ගණනක් නිරීක්ෂණය කිරීමෙන්, මෙම නොපෙනෙන පදාර්ථවල බලපෑම ඉතා නිවැරදිව මැන බැලීමට රෝමන් දුරේක්ෂය ක්රියා කරනු ඇත.
-
බාහිර ග්රහලෝක සංගණනය: Gravitational microlensing නම් තාක්ෂණය භාවිත කරමින්, ක්ෂීරපථයේ මධ්යයට ආසන්න තරු මිලියන සිය ගණනක් රෝමන් දුරේක්ෂය මගින් නිරීක්ෂණය කරනු ඇත. මෙමගින් කිසිදු තාරකාවකට අයත් නොවී නිදහසේ පාවෙන ග්රහලෝක ද ඇතුළුව නව බාහිර ග්රහලෝක දහස් ගණනක් සොයාගැනීමට හැකිවනු ඇත.
-
Coronagraph Technology: මව් තාරකාවලින් නිකුත් වන අධික ආලෝකය අවහිර කරමින්, ඒ වටා භ්රමණය වන බ්රහස්පති වැනි විශාල ග්රහලෝක සහ සුන්බුන් තැටි (debris disks) සෘජුවම ඡායාරූපගත කිරීම සඳහා වන අතිනවීන උපකරණද මෙහි අන්තර්ගත වේ.
ලැග්රේන්ජ් ලක්ෂ්යය 2 වෙත ගමන
දියත් කිරීමෙන් අනතුරුව, රෝමන් දුරේක්ෂය පෘථිවියේ සිට කිලෝමීටර මිලියන 1.5 ක් දුරින් පිහිටි දෙවන සූර්ය-පෘථිවි ලැග්රේන්ජ් ලක්ෂ්යය (Lagrange Point 2 – L2) දක්වා ගමන් කරනු ඇත. ජේම්ස් වෙබ් දුරේක්ෂය ද පිහිටා ඇති මෙම ස්ථානයේදී එය සිය සූර්ය කෝෂ පැනල දිගහැර කටයුතු ආරම්භ කරනු ඇත.
හබල් දුරේක්ෂයේ “මව” ලෙසින් ආදරයෙන් හැඳින්වෙන, නාසා ආයතනයේ පළමු ප්රධාන තාරකා විද්යාඥවරිය වූ ආචාර්ය නැන්සි ග්රේස් රෝමන් මහත්මියගේ නමින් මෙම දුරේක්ෂය නම් කර ඇත. ලොව පුරා විසිරී සිටින විද්යාඥයින් ද මෙමගින් ලැබෙන නවතම දත්ත විශ්ලේෂණය කිරීමට මේ වන විටත් සූදානම් වෙමින් සිටිති. මෙම දියත් කිරීම, විශ්වය ගවේෂණය කිරීමේ නවතම පරිච්ඡේදයක අතිවිශිෂ්ට ආරම්භයක් වනු නොඅනුමානය.
Resources:
-
Space.com: Nancy Grace Roman Telescope live updates
-
මෙම මෙහෙයුම පිළිබඳ වැඩිදුර තොරතුරු සඳහා – playlist detailing the capabilities of the Roman Space Telescope.
