ශිෂ්ටාචාරයක දියුණුව මැනිය යුත්තේ ශක්තියෙන් පමණක්ද?

Kardashev පරිමාණය (Kardashev Scale) මඟින් ශිෂ්ටාචාරයක දියුණු මට්ටම ප්‍රධාන වශයෙන් එම ශිෂ්ටාචාරයට පාලනය කර භාවිත කළ හැකි ශක්ති ප්‍රමාණය මත පදනම්ව වර්ගීකරණය කරයි. එහෙත් වර්තමානයේ ලෝකය මුහුණ දෙන වේගවත් පාරිසරික වෙනස්කම් සැලකිල්ලට ගත් විට, ශක්තිය භාවිත කිරීමේ හැකියාව පමණක් බුද්ධිමත් ශිෂ්ටාචාරයක සැබෑ දියුණුව තීරණය කිරීමට ප්‍රමාණවත් නොවිය හැකිය.

මානව ක්‍රියාකාරකම් හේතුවෙන් සිදුවන වේගවත් දේශගුණික විපර්යාස, පරිසර පද්ධති පිරිහීම, ජෛව විවිධත්වය අහිමි වීම, ග්ලැසියර හා අයිස් තට්ටු දියවීම, ලැව්ගිනි, අතිශය දරුණු කාලගුණික සිදුවීම් මෙන්ම පාරිසරික හා භූගෝලීය අවදානම් ඉහළ යාම, ශිෂ්ටාචාරයක තාක්ෂණික හා ශක්තිමය දියුණුව පමණක් නොව, එය රඳා පවතින ස්වාභාවික පද්ධති අවබෝධ කර ගැනීමට, කළමනාකරණය කිරීමට, ප්‍රතිස්ථාපනය කිරීමට සහ ඒවා සමඟ තිරසාරව සහජීවනය වීමට ඇති හැකියාවද සැලකිල්ලට ගත යුතු බව පෙන්වා දෙයි.

ඒ අනුව, Kardashev පරිමාණයට අනුපූරක වන හෝ එය පුළුල් කරන නව බහුමාන ශිෂ්ටාචාර දර්ශකයක් (Multidimensional Civilization Index) පිළිබඳ සංකල්පයක් ඉදිරිපත් කළ හැකිය. මෙහිදී බුද්ධිමත් ශිෂ්ටාචාරයක සංවර්ධන මට්ටම ප්‍රධාන වශයෙන් එකිනෙකට සම්බන්ධ වූ මාන දෙකක් ඔස්සේ ඇගයිය හැකිය.

1. තාක්ෂණික–ශක්තිමය හැකියාව
ශක්තිය හා ද්‍රව්‍ය උපයෝගී කර ගැනීමට, පාලනය කිරීමට සහ කාර්යක්ෂමව භාවිත කිරීමට ඇති තාක්ෂණික හැකියාව.

2. පාරිසරික–ග්‍රහලෝකීය භාරකාරත්ව හැකියාව
තම ග්‍රහලෝකයේ ස්වාභාවික පද්ධති ආරක්ෂා කිරීමට, කළමනාකරණය කිරීමට, ප්‍රතිස්ථාපනය කිරීමට සහ දිගුකාලීනව තිරසාරව පවත්වාගෙන යාමට ඇති හැකියාව.

මෙවැනි රාමුවක් යටතේ, ශිෂ්ටාචාරයක් වැඩි ශක්ති ප්‍රමාණයක් හෝ ද්‍රව්‍ය ප්‍රමාණයක් පාලනය කළ හැකි පමණින් එය වඩාත් දියුණු ශිෂ්ටාචාරයක් ලෙස සැලකිය නොහැකිය. සැබෑ දියුණුව මැනීමේදී එම ශිෂ්ටාචාරයට ග්‍රහලෝකීය ස්ථාවරත්වය පවත්වා ගැනීමට, මානව ක්‍රියාකාරකම්වලින් ඇතිවන පාරිසරික බලපෑම් අවම කිරීමට, හානි වූ පරිසර පද්ධති ප්‍රතිස්ථාපනය කිරීමට, ස්වාභාවික සම්පත් තිරසාරව කළමනාකරණය කිරීමට, පාරිසරික හා ස්වාභාවික අවදානම් පුරෝකථනය කර ඒවාට මුහුණ දීමට සහ තම ග්‍රහලෝකයේ දිගුකාලීන වාසයට සුදුසුභාවය ආරක්ෂා කිරීමට ඇති හැකියාවද අත්‍යවශ්‍ය සාධක බවට පත්විය යුතුය.

ඇත්ත වශයෙන්ම, තාක්ෂණික වශයෙන් ඉතා දියුණු වූ නමුත් තම පරිසර පද්ධති විනාශ කරන ශිෂ්ටාචාරයක්, තම දියුණුවේ ඉහළම අදියර වෙත ළඟා වීමට පෙරම විනාශ වී යා හැකිය. එබැවින්, ශිෂ්ටාචාරයක සැබෑ දියුණුව යනු ස්වභාවධර්මය මත වැඩි පාලනයක් ලබා ගැනීම පමණක් නොව, එම ස්වභාවධර්මය සමඟ දිගුකාලීනව සමතුලිතව පැවතීමට ඇති හැකියාවද වේ.

මෙම සංකල්පය, තාක්ෂණික ප්‍රගතිය පාරිසරික වගකීම සහ ග්‍රහලෝකීය ප්‍රතිරෝධකතාව (planetary resilience) සමඟ සම්බන්ධ කරන නව බහුමාන ශිෂ්ටාචාර දර්ශකයක් සංවර්ධනය කිරීම සඳහා පදනමක් විය හැකිය.

අනාගතයේදී, “අපට කොපමණ ශක්තියක් පාලනය කළ හැකිද?” යන ප්‍රශ්නයට අමතරව, “අපට අපගේ ග්‍රහලෝකය කොපමණ කාලයක් සුරක්ෂිතව පවත්වාගෙන යා හැකිද?” යන ප්‍රශ්නයද ශිෂ්ටාචාරයක දියුණුව මැනීමේදී වැදගත් විය හැකිය.

Dr. Mahesh Premarathna

• PhD (PDN, Sri Lanka) PdF (SCUT, China) MIBiol (Sri Lanka)
• Research Fellow
  National Institute of Fundamental Studies, Sri Lanka
• Adjunct Associate Professor
  Huazhong Agricultural University, China
• Adjunct Senior Researcher
  South China University of Technology, China